Исламдағы отбасы ұғымы
Отбасы – адамзат қоғамының ең көне әрі ең маңызды институттарының бірі. Әрбір ұлттың болашағы, ұрпақтың тәрбиесі, қоғамның тұрақтылығы – тікелей отбасыға байланысты. Ислам дінінде отбасының орны айрықша. Құран мен хадистерде шаңырақ көтеру, ер мен әйелдің бір-біріне адалдығы, ата-ананы құрметтеу, балаларды ізгілікке тәрбиелеу – мұсылманның өміріндегі басты міндеттердің бірі ретінде анық көрсетілген.
Құран Кәрімде: «Ол сендерге тыныштық табу үшін өздеріңнен жұбайлар жаратты, әрі араларыңа мейірім мен махаббат орнатты» (Рум сүресі, 21-аят) делінген. Бұл аят отбасының тұрмыстық қана емес, рухани мәнін айқындап, оның Алланың ерекше сыйы екенін аңғартады.
Исламда отбасы ер мен әйелдің заңды некеге отырып, бір-біріне сүйеніш болып, ұрпақ тәрбиелеу мақсатында құруымен басталады. Неке – Алланың алдында жасалған жауапты келісім. Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.): «Неке – менің сүннетім, кім одан бас тартса, менің үмбетімнен емес» – деп бекер айтпаған. Бұл хадис – исламдағы отбасының маңызын айқын көрсетеді.
Ер мен әйелдің отбасыдағы рөлдері исламда анықталған. Ер адам – отбасының асыраушысы, қорғаушысы, жауапты тұлғасы. Әйел – шаңырақтың ұйытқысы, жылуын сақтаушысы, бала тәрбиесінің негізгі ұстазы. Бұл міндеттер бір-бірімен бәсекелес емес, керісінше үйлесім тауып, толықтырып тұратын қасиеттер. Ислам теңдіктен бұрын әділеттілікті алға қояды. Әркім өзіне жүктелген міндетті адал атқарғанда ғана отбасы да, қоғам да берекелі болмақ.
Исламдағы отбасының тағы бір маңызды қыры – ата-анаға құрмет. Құранда бірнеше жерде ата-ананың разылығын алу – мұсылманның басты парызы екені айтылған. Хадисте: «Жәннат – аналардың аяғының астында» делінген. Бұл – ананың мәртебесін айқындап қана қоймай, жалпы отбасыдағы сыйластық пен құрметтің маңызын көрсетеді. Бала үшін ата-ананың батасы мен ризашылығынан артық қазына жоқ.
Бала – Алланың аманаты. Оған дұрыс тәрбие беру – әке мен ананың ортақ міндеті. Имандылыққа баулу, адалдыққа тәрбиелеу, жақсылыққа жетелеу – исламдағы отбасының негізгі мақсаттарының бірі. Балаларға көңіл бөлмеу, олардың дамуына жағдай жасамау – ата-ананың үлкен қателігі болып саналады. Пайғамбарымыз (с.ғ.с.) балаларға ерекше мейірім танытып, олардың құқықтарын қорғауға шақырған.
Қазіргі жаһандану дәуірінде отбасы құндылықтарын сақтау – аса өзекті мәселе. Батыс мәдениетінің ықпалымен кейбір елдерде неке институты әлсіреп, азаматтық некелер көбейіп, ажырасу саны артып отыр. Мұндай құбылыстар қоғам тұрақтылығына кері әсерін тигізуде. Ислам болса, мұндай жағдайдың алдын алу жолдарын көрсеткен: адал некені сақтау, отбасы құндылықтарын қастерлеу, ата-ана мен бала арасындағы сыйластықты дәріптеу.
Отбасы – тек тұрмыстық қажеттіліктерді өтейтін орын емес. Ол – рухани мектеп. Онда мейірім де, сенім де, әділдік те қалыптасады. Осындай қасиеттерге негізделген шаңырақ қана берекелі болады. Егер әрбір мұсылман отбасы өз шаңырағын имандылықпен бекітсе, бүкіл қоғам да нығаяды. Өйткені қоғам – шағын отбасылардан құралған үлкен отбасы.
Қорытындылай келе, исламдағы отбасы ұғымы – мәңгілік құндылықтарға негізделген жүйе. Ол тек ер мен әйелдің бас қосуы емес, ұрпақ жалғастығының, тәрбиенің, қоғам тұрақтылығының кепілі. Отбасы құндылықтарын сақтау – әрбір мұсылманның парызы әрі қоғам алдындағы жауапкершілігі. Бүгінгі таңда отбасы институтын күшейту – діни ғана емес, ұлттық қауіпсіздіктің де маңызды тетігі.
Сәрсембиев Қ.,
Сүмбе ауылы «Ниязбек қажы» мешітінің имамы
